donderdag 16 februari 2017

Het minste van de tijd...



Vorige week woensdag draaide ik 'Oh Mercy', al sinds jaar en dag mijn favoriete album van Bob Dylan. En toch leek het gisteren als een eeuwigheid sinds de laatste keer dat ik het album hoorde. Maar wellicht is dit juist een voordeel. Het leek alsof ik het album voor een deel opnieuw leerde kennen. Alsof het album met dezelfde kracht op me inwerkte als de eerste keer dat ik het hoorde. En toch was het ook anders...
Normaal gezin ervaar 'Man in the Long Black Coat' als het beste nummer op het album. Een donker nummer waaraan alles klopt, waar ik me iedere keer weer afvraag wie de man in de lange zwarte jas is en iedere keer weer tot een ander antwoord kom. Jezus Christus, God de Vader, een profeet, Dylan zelf?

Nu was echter niet 'Man in the Long Black Coat het hoogtepunt, maar 'Most of the Time', Een nummer waar ik voorheen misschien een beetje overheen luisterde. Nu raakte de boodschap me. Waarom weet ik niet. Over wie of wat gaat het nummer? Een verloren liefde, een oude vriendschap? Over een persoon die de ik in het nummer voor het eerst sinds een lange tijd weer ziet en bezingt hoe hij of zij nu tegen hem of haar aankijkt? Misschien kom in net als bij 'Man in the Long Black Coat' iedere keer weer tot een andere conclusie.
Maar de ik het nummer doet denk ik ook aan zelfreflectie. De ik begint met het bezingen wie hij is en wat hij kan:

'Most of the time 
I'm clear focused all around
Most of the time
I can keep both feet on the ground
I can follow the path
I can read the signs
Stay right with it
When the road unwinds
I can handle whatever
I stumble upon' 

Maar dan:
'I don't even notice
She's gone
Most of the time'
De vrouw in het nummer doet de intrede.

Later in het nummer komt er meer duidelijkheid. Dit kan haast niet anders dan over een oude liefde gaan. Zo blijkt uit:
‘Don't even remember
What her lips felt like on mine
Most of the time’

Heeft de ik de vrouw verlaten, of juist de vrouw de ik? Misschien kon de ik de druk van de relatie niet meer aan en besloot de relatie te beƫindigen. Maar denkt hij nu soms terug aan de tijd die achter hem ligt, waarin hij nog wel met de vrouw is. Wordt hij melancholisch en heeft hij spijt van het verlaten van de vrouw. Wil hij nu niet toegeven dat hij het anders had willen doen en wil hij aan zichzelf bewijzen dat hij niet gek meer is op de vrouw en dat het in ieder geval het meeste van de tijd goed met hem gaat. Maar misschien is dit niets meer dan een leugen, misschien is hij te trots om toe te geven dat hij de vrouw mist en begint daarom met het bezingen van zijn eigen kunnen.
Maar een verhaal wat net zo goed zou kunnen is dat de vrouw de ik heeft verlaten. Kon de vrouw de druk niet meer aan of was er meer aan de hand? Behandelde de ik haar op een vrouwonvriendelijke manier? Misschien is ze uit pure ellende weggegaan en kon ze niet anders dan dit doen. Misschien heeft de ik het daarom alleen maar aan zichzelf te danken en houdt hij dit nummer zich nu voor dat hij de vrouw niet nodig heeft. Maar misschien zijn het nu ook niets meer dan leugens. Wil hij eigenlijk nog steeds bij de vrouw zijn, verwijt hij zichzelf dat hij haar slecht heeft behandeld en wil hij niet toegeven dat hij nog verlangt naar de tijd met de vrouw. 
Een heel andere optie: de vrouw is overleden. En daarmee verandert de inhoud van het nummer. Dan gaat over een persoon die in rouw is (geweest). En er na een tijd weer redelijk bovenop is. Die zichzelf het meeste van de tijd prima kan redden. Eigenlijk de vrouw zo goed als vergeten is, hij bijna niet meer hoe haar lippen op de zijnen voelde, verlangt meestal zelfs niet meer naar haar. Maar dan zou dit nog steeds niet meer dan een leugen aan zichzelf kunnen zijn. Verkeert hij nog steeds in rouw, is hij verscheurd door verdriet en moet hij daarom deze tekst bezingen. Dit zou kunnen komen door zijn persoonlijkheid, dat hij een harde persoon is, die niet toe wil geven aan zijn verdriet…
Het nummer eindigt als een soort overwinning: Hij zingt immers in de voorlaatste regel:
‘I don't even care
If I ever see her again’
Hij kan hem niets schelen of hij haar ooit nog terugziet. Hij redt het prima zonder haar. Maar dan komt de laatste regels die in mijn ogen veel meer zegt dan heel het nummer bij elkaar: ‘Most of the time’. Het meeste van de tijd kan het hem niet interesseren of hij de vrouw ooit nog ziet. Maar er zijn dus momenten waarop hij wel aan haar denkt. Die ene regel waar het nummer mee eindigt roept duizend vragen in me op en nog meer mogelijke antwoorden. Als hij aan haar terugdenkt huilt hij dan, verlangt hij terug naar de momenten dat hij met haar was, zou hij het anders hebben willen doen zodat hij nog bij haar was? Wordt hij overspoelt door verdriet en melancholiek? Er zijn duizenden verschillende antwoorden op deze vragen mogelijk en bij ieder antwoord hoort weer een ander verhaal. Het zorgt ervoor dat de boodschap van de tekst zoals ik hem interpreteer bij ieder mogelijk antwoord op een vraag die in me oproept anders wordt. En daarom begint er iedere keer als ik de naald laat vallen op de tweede kant van de elpee van ‘Oh Mercy’ begint er een ander verhaal dan de vorige keer dat ik dit deed. Gaat het over een andere man en een andere vrouw. Is het een geweldig liefdeslied, of een lied vol afkeer. Is het een nummer wat gaat over de overwinning dat de ik het meeste tijd niet meer aan haar denkt, maar een andere keer is het een nummer dat juist niet gaat over het meeste van de tijd, maar het minste van de tijd. De momenten dat hij wel aan haar denkt, dat hij vol verdriet naar de tijden met haar terugkijkt of misschien wel vol blijdschap. Misschien gaat het nummer niet over het meeste van de tijd, maar juist de momenten die niet vaak voorkomen, het minste van de tijd. Dat dit juist de momenten zijn waarop de ik in het nummer terugdenkt aan zijn oude vriendschap of liefde. Misschien er zelfs naar verlangt.
Een deel van de antwoorden kan ik vinden in andere nummers van Bob Dylan. Niet dat het draait om het eventuele biografische aspect, maar om de stijl die de teksten van Bob Dylan hebben. In ‘Love Sick’, ‘Sad Eyed Lady of the Lowlands, , ‘Sara’. Maar een nummer springt er nu voor me uit: ‘Covenant Woman’ , in mijn ogen een van de beste liefdesliedjes aller tijden. De ik bezingt de liefde met zijn verbondsvrouw, die hij als een geschenk van God ervaart. Hoe haar beloning groot zal zijn; in mijn ogen een verwijzing naar de beloning die zij zal krijgen in de hemel.
De ik doet in dit nummer ook aan zelfreflectie, maar spreekt tegelijkertijd zijn hoop op God uit:

‘ I've been broken, shattered like an empty cup
I'm just waiting on the Lord to rebuild and fill me up
And I know He will do it 'cause He's faithful and He's true
He must have loved me so much to send me someone as fine as you.’
In ‘Most of the Time’ lijkt de ik nergens op te hopen, hij bezingt het in ieder geval niet. Als de ik dezelfde is als die in ‘Covenant Woman’ kun je concluderen dat de ik is veranderd. Hij heeft het niet meer over God. Is hij zijn geloof (deels) kwijt en wat heeft hier voor gezorgd? Wellicht komt dit doordat hij en zijn liefde zijn gebroken. Omdat hij niet meer bij zijn verbondsvrouw is, zijn geschenk van God. En kan hij niet meer aan God denken zonder aan zijn geschenk te denken. Probeert hij daarom aan zichzelf te bewijzen dat hij niet meer naar de vrouw verlangt, omdat hij niet wil toegeven dat hij, buiten de vrouw, ook naar de tijd met God terugverlangt.  

Het bovenstaande is slechts een greep aan de verhalen die tijdens het schrijven in me opkomen. Maar ik wil het mysterie dat het verhaal van ‘Most of the Time’ is ook omarmen. Het nummer bevat allen kleine aanwijzingen naar de vrouw en het verhaal dat bij haar hoort. Als ik er naar luister ga ik op zoek naar antwoorden, maar vindt hier geen bevestigingen voor in de tekst. Het zijn alleen antwoorden die waar zouden kunnen zijn. En daarmee blijft het verhaal een mysterie, waar ik me over kan verwonderen. En juist dat verwonderen roept een emotie in me op. Zoiets als dit: de drijfveer voelen om te achterhalen welk verhaal er achter het nummer zit, maar geen doorslaggevende aanwijzingen kunnen vinden en daarmee een soort onbevredigd gevoel krijgen. En dit gevoel vind ik niet erg, integendeel het zorgt ervoor dat het nummer een gevoel in me oproept dat maar weinig nummers doen. En daarmee is het voor mij een unicum. Het enige nummer tot nu toe dat me tot nu toe dit gevoel bezorgt en ik houd van deze emotie en wil daarom haast oneindig vaak naar dit nummer luisteren.

Enfin. Wat ik elk geval niet ongenoemd wil laten is dat in mijn ogen Bob Dylan op het beste van zijn kunnen is. De muziek en de tekst vullen, zoals bij zoveel nummers van hem, elkaar aan en versterken elkaar. Het welbekende ‘swamp-sound’, de handtekening van Daniel Lanois ,  zorgt ervoor dat ik het nummer nog meer als een mysterie ervaar. Het geeft een bepaalde mysterie dynamiek, daar de ‘donkerte’ van de muziek en de manier waarop Dylan zingt. Ik kom niet verder dan een vage omschrijving van die ‘donkerte’, maar ik ervaar hem wel. Ik ervaar hierdoor ook een gevoel van mysterie. Een gevoel dat me aanspreekt.
Een paar dingen weet ik in ieder geval zeker (voor nu): ‘Most of the Time is een liefdesverhaal dat bezongen wordt door de man. ‘Most of the Time’ is een nummer waar aanwijzingen voor het verhaal, waar de man het minste van de tijd aan terugdenkt, terug te vinden zijn in het meeste van de tijd, waar de man nu over zingt. Weliswaar aanwijzingen die vaag zijn en geen doorslaggevende argumenten voor het bevestigen van een verhaal van de man geven, maar dit maakt denk ik helemaal niet uit. In tegendeel: het vage zorgt voor mij ervoor dat het nummer op haast oneindig veel verschillende manier te interpreteren valt…

dinsdag 6 december 2016

Gered

Het bijhouden van een blog kost tijd, energie en zin. Het ontbreekt me de laatste tijd aan alle drie. Ik vind het jammer om dit van mezelf te moeten constateren. In de aantal jaren dat ik dit blog bijhoudt, heeft het me een hoop plezier en zelfs een aantal leuke contacten opgeleverd.

Ik ga voorlopig nog niet stoppen met dit blog, daar betekent het voor mij teveel voor. Echter weet ik (nog) niet welke richting ik op wil. Weer terug naar de basis: Bob Dylan, of meer algemene berichten die het afgelopen jaar voornamelijk zijn verschenen.

Ik luister veel minder naar de muziek van Bob Dylan dan ik voorheen deed. Het zijn fases waar je als luisteraar doorheen gaat. De ene week luister ik vrijwel alleen maar naar Dylan, de andere week bijna niet. En nu is een stille week uitgegroeid tot stille maanden. Af een toe een nummer, heel zelden een album. Waar komt dit door? Ik vraag het mezelf ook af. Ik weet het niet. Ontbreekt het me aan energie om me volledig te kunnen focussen op zijn stem en muziek; je luistert Dylan niet op de achtergrond. Zijn muziek moet op de voorgrond draaien, hard, misschien meezingen met de muziek of verdwaald raken in de tekst. De momenten dat ik de afgelopen tijd naar muziek heb geluisterd waren voornamelijk in de trein in het midden van het lawaai van de omgeving. Dylans muziek is geen muziek om tussen het midden van lawaai beluisterd te worden.

Ik heb 'Saved' opgezet. Ik word er emotioneel van. Het album waar het allemaal mee begonnen is,
wat een mijlpaal in mijn geloofsleven is, eraan bijgedragen heeft dat ik God opnieuw vond. Zoveel kracht kan er in muziek zitten, zoveel kracht zit er voor mij is de muziek van Bob Dylan. Ik ken 'Saved' van a-z, ieder woord, iedere noot, ieder detail. En toch verveeld het album niet. Na de zoveelste luistersessie blijft het album nieuw, blijft het net zo krachtig als het was toen ik het voor de eerste keer beluisterde.

Er is een hoop gebeurd het afgelopen jaar, ik ben veranderd. Maar ondanks dat ik op deze leeftijd zoveel veranderingen doormaak, blijft mijn liefde voor Dylans muziek onveranderd. Door alle veranderingen heen, blijf ik blij dat ik Dylan twee keer live heb gezien, blijf ik blij met alle albums van hem die in mijn kast staan, blijf ik blij dat hij de Nobelprijs heeft gewonnen. En moest ik vandaag glimlachen terwijl ik zijn naam zag staan in de Volkskrant.

'Saved' is het album waar het voor mij mee begon en waar ik nu bij terugkom, zoals ik ontelbare keren heb gedaan. De hand van God raakt handen van mensen aan op de hoes van het album. Ik ben aangeraakt door God. 'Saved', gered. Ik ben gered...







zaterdag 12 november 2016

De boodchap van een kunstenaar

'De Canadese zanger Leonard Cohen is overleden'. Zo vertelde een Twitterbericht van Trouw mij vanochtend. Straks pak ik de papieren krant uit de brievenbus om de in memoriam berichten te gaan lezen.

Ik ben geen groot fan van zijn muziek, maar ken het uiteraard wel. De klassiekers als 'Suzanne' en ' Hallelujah' spoken sinds gisteren door mijn hoofd. En ik krijg steeds meer behoefte om zijn nieuwe album 'You Want it Darker' te beluisteren, waar bijna dylanesque de woorden kraken, maar hij ze vol emotie in de microfoon spuugt.

Ik ken Leonard Cohen vooral door zijn connectie met Bob Dylan. Allebei van Joodse afkomst en allebei zangers van wereldkaliber. Allebei bewonderaars van elkaars werk. Recent feliciteerde Leonard Cohen Bob Dylan met het behalen van de Nobelprijs. Cohen wist waarover hij sprak.

Leonard Cohen voegt zich bij de talloze kunstenaars die de aarde hebben verlaten. Die hun werk achterlaten, wat allemaal een gezamenlijke boodschap heeft. Het werk van kunstenaars gaat over het leven. Over de schoonheid ervan, maar ook over de rauwe kanten van het leven. Over de mooie kant van de liefde, maar ook over de pijn die liefde kan doen. Kunstenaars laten hun werk aan ons achter om van te leren. Om bij het bekijken of beluisteren ervan, eraan herinnerd te worden dat iedereen de mooie en lelijke kanten van het leven kent. En Leonard Cohen was zo'n kunstenaar... 


zaterdag 5 november 2016

Het verhaal van kunst

Vanavond ga ik naar een uitvoering van het 'Requiem' van Mozart. Het laatste stuk dat hij componeerde voor zijn dood. Is het puur toeval dat het laatste stuk van Mozart gaat over leven en dood?

Ik heb al meerde malen op dit blog geschreven over mijn haat-liefde verhouding met klassieke muziek. En hoe meer tijd er verstrijkt, hoe meer de liefde het van de haat wint. Het is een belevenis, de klassieke muziek. Een belevenis waaraan je moet wennen, die je moet leren kennen en doorheen moet bijten. Eigenlijk is klassieke muziek een te brede term? Want hoeveel genres vallen niet binnen dit grote genre?

Klassieke muziek is lang niet altijd mijn ding. Ik krijg nog steeds uitslag van vele soorten opera, of kan niet langer dan een paar minuten luisteren naar de irritante klanken van een klavecimbel. Maar tegelijkertijd kan ik me verliezen in de melancholische klanken van Grieg of Chopin, of het verhaal van het lijden van Jezus Christus van Bach in de 'Matthaus Passion'.

Muziek hoort bij de kunst. Net als de schilderijen van Rembrandt, van Gogh of Breitner. Want kunst vertelt een verhaal. Een verhaal van schoonheid of tragedie. Ik schreef al eens een bericht over de 'Drie Kruisen' van Rembrandt, zie hier. Misschien wel mijn favoriete werk van zijn hand. Maar hoeveel te meer spreekt dit kunstwerk als het lijden van Christus erbij verwoordt wordt in muziek. Verwoordt wordt hoe Christus het uitroept naar Zijn God en Vader in het bekendste stuk van de hand van Bach.

vrijdag 14 oktober 2016

Nobelprijs voor de Literatuur

Gisteren was de dag dat Bob Dylan de Nobelprijs voor de literatuur werd toegekend. Vorig jaar schreef ik dat ik van mening was dat Dylans muziek niet in het hoekje literatuur of gedichten paste, dat het een geval apart is wat niet te vatten is in slechts een naam die eraan gegeven wordt. Ik ben nog steeds die mening aangedaan, maar toch ervaar ik dit als heugelijk nieuws. Want Dylan heeft hem zeer zeker verdient.

Gisteren, maar helemaal deze ochtend werd ik overspoeld met allerlei nieuwsberichten. Stuk voor stuk gingen ze over waarom Dylan de Nobelprijs verdiend zou hebben. Hoe hij wel degelijk hoogstaande literatuur op zijn naam heeft staan. De odyssee van Homerus was immers ook bedoeld om opgevoerd te worden als lied en Shakespeare is ook 'maar' toneel. Toch rees ook de vraag of we Dylans oeuvre wel als literatuur kunnen zien. Maar wat is literatuur nou eigenlijk? Het heeft geen zin om literatuur als iets heel exclusief te zien waaraan maar een paar schrijvers kunnen tippen. Literatuur is naar mijn mening juist bedoeld om openlijk toegankelijk en een dienst voor de samenleving te zijn. En dat Dylans teksten een dienst zijn aan de samenleving staat voor mij in ieder geval vast. Maar wat het hem bij mij vooral doet is de combinatie van muziek en tekst. Twee dingen die elkaar aanvullen en versterken en waarin je jezelf kunt verliezen.

Maar dat Dylan's teksten van een ongekend niveau zijn, staat buiten kijf. Dylan weet woorden aan elkaar te rijgen. Op een ongrijpbare, maar juist ook op een grijpbare manier. Want iedereen heeft wel een nummer van Dylan waarin hij zichzelf kan verliezen. Wat de werkelijke betekenis is weten we over het algemeen niet, maar misschien draait het er wel juist om dat iedereen een andere betekenis aan een nummer geeft. En daar draait het naar mijn mening om in de literatuur. Want of we nu een goed boek of een dichtbundel lezen of muziek luisteren, het gaat erom dat je jezelf erin kunt herkennen. Dat het verhaal gaat leven en voor een deel een biografie over jezelf zou kunnen zijn. Want wie voelt zichzelf nou nooit als een rollende steen of heeft nooit iemand meer lief dan wie of wat dan ook?

Zijn oeuvre bevat alles. Van liefdesliedjes tot protestliederen, van blues tot gospel, van ongrijpbaar tot buiten mate herkenbaar. En vaak komen al deze zaken weer samen in zijn nummers. Want hij bezingt in 'Love Sick' de liefde, maar laat hij ook zijn afkeer ervan kennen, zingt hij in 'Blind Willie Mctell' over de beste blueszanger die ooit geleefd heeft, maar weet hij te verwoorden hoe mensen zich hebben afgekeerd van God en schept hij in 'Man in the Long Black coat' een mysterieus, ongrijpbaar figuur, maar iedereen meent te weten wie dit figuur is.

Enfin. Na onder andere een Oscar, The Medal of Freedom en een plek in de Legion d'honneur, mag Dylan nu een Nobelprijs toevoegen aan zijn prijzenkast. Zou hij een prijzenkast hebben?

Dylan behoudt nog steeds zijn grote invloed in de wereld. Want nog steeds zijn zaken actueel waarover Dylan al in de jaren-60 schreef en nog steeds kunnen mensen een betekenis geven aan een ongrijpbaar gedicht wat Dylan verwoordt in zijn levenslied. Zijn levenslied dat gaat over alle zaken die het leven met zich meebrengt, maar met als twee hoofdzaken: de liefde en de zoektocht naar hetgeen boven het aardse verheven is; God.  

 






zondag 18 september 2016

Afspiegeling

Vorige week vrijdag ben ik zeventien jaar oud geworden. Over een jaar ben ik achttien en begint dan echt het 'grotemensenleven'. Ik kijk terug naar een mooi en gelukkig jaar dat en hoop dat het komende jaar net zo mooi en gelukkig mag zijn. En eigenlijk weet ik bijna zeker dat dit ook zo zal zijn. 

Het is ruim 28 jaar geleden dat Chet Baker overleed. Dat hij door onbekende omstandigheden uit het raam van zijn hotelkamer in Amsterdam viel. Ik heb al meerdere keren geschreven over het feit dat de muziek van Chet Baker een speciale plek inneemt in mijn hart; hoe zijn muziek zo anders is dan al het andere.

De documentaire 'Let's Get Lost' biedt een intieme kijk in zijn leven. Hoe zijn leven eigenlijk compleet mislukt is, alleen de muziek was briljant. Ik vraag mezelf vaak af of het zo is dat de briljante figuren in de kunst extra gevoelig zijn voor verdovende middelen. Of deze middelen een uitvlucht voor hen zijn uit hun geest. Misschien is het zo dat hun briljante geest hun gift, maar ook hun vloek is. Misschien was het zo dat Chet Baker alleen maar briljante muziek kon maken, maar voor de rest een mislukte persoonlijkheid en leven had.

Wat voor mij de muziek van Chet Baker zo goed maakt is dat in deze muziek echt zijn levensverhaal hoort, meer dan in de de muziek van velen anderen. Je hoort de boodschap, de problematiek, de aftakeling, maar bovenal de briljante geest.

Ik kruip een andere wereld in als ik concerten van hem luister uit de jaren-80. Je hoort als het ware het onvermijdelijke noodlot in de muziek. Je hoort de muziek spreken dat Chet Baker bijna aan het eind was gekomen.

Gelukkig hebben we de muziek nog. De muziek die een afspiegeling is van wie Chet Baker was, waar hij voor stond. Want ondanks zijn turbulente leven en de velen fouten die hij gemaakt heeft, stond hij wel ergens voor. Hij stond voor zijn muziek.




LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...